#Qara Qarayev
Qara Qarayev: XX əsr Azərbaycan musiqisinin siması
Qara Əbülfəz oğlu Qarayev 1918-ci il fevralın 5-də Bakıda anadan olub, 1982-ci il mayın 13-də Moskvada vəfat edib. Bakıdakı Fəxri Xiyabanda dəfn edilib. Azərbaycan bəstəkarı, pedaqoqu və ictimai xadimidir, müasir Azərbaycan bəstəkarlıq məktəbinin banisi sayılır. Rus mənbələrində adı "Kara Karayev", ingilis dilində "Gara Garayev" formasında da yazılır.
Ailəsi və təhsili
Qarayev Bakıda məşhur uşaq həkimi olan atanın və musiqiçi anası Sonanın ailəsində doğulub. Kiçik qardaşı Mürsəl cərrah olub, gənc yaşında vəfat edib. 1926-cı ildə səkkiz yaşında Azərbaycan Dövlət Konservatoriyasının nəzdindəki musiqi məktəbinə daxil olub, 1933-cü ildə istedadına görə konservatoriyanın iki fakültəsinə eyni vaxtda qəbul edilib. 1937-ci ildə Azərbaycan SSR Bəstəkarlar İttifaqına üzv olub. 1938-ci ildə Moskva Konservatoriyasına köçüb, orada Dmitri Şostakoviçin şagirdi və dostu olub.
Yaradıcılığının mərhələləri
1938-ci ildə iyirmi yaşında ilk əsəri olan Rəsul Rzanın şeirinə "Ürək nəğməsi" kantatasını bəstələyib. Kantata Moskvada Bolşoy Teatrda "Azərbaycan incəsənəti dekadası" festivalında ifa edilib, tədbirdə İosif Stalin də iştirak edib. 1945-ci ildə Cövdət Hacıyevlə birgə "Vətən" operasını yazıb, bu əsərə görə Stalin mükafatı alıb. 1948-ci ildə Nizami Gəncəvinin eyniadlı poeması əsasında bəstələdiyi "Leyli və Məcnun" simfonik poemasına görə ikinci dəfə Stalin mükafatına layiq görülüb. 1952-ci ildə Nizaminin poeması əsasında yazdığı "Yeddi gözəl" baleti Azərbaycan Opera və Balet Teatrında P. A. Qusevin quruluşunda səhnələşdirilib. Balet onun ən tanınmış əsərlərindən biri olub və dünya musiqi repertuarına daxil olub. Qarayev Piter Abrahams romanı əsasında "Tropoyu groma" baletini də bəstələyib.
Əsərlərinin miqyası
Qarayevin yüz on əsərə yaxın bəstəsi var: baletlər, operalar, simfonik və kamera əsərləri, fortepiano solo əsərləri, kantatalar, mahnılar və marşlar. Yaradıcılığında Azərbaycan xalq motivlərini və muğam ladlarını simfonik, balet və kino musiqisinə tətbiq edib. Bakı, Leninqrad və Moskva teatrları üçün dram tamaşalarına musiqi yazıb, Azərbaycan Musiqi Mədəniyyəti Dövlət Muzeyinin direktoru Alla Bayramova bu musiqinin partituralarını arxivlərdə aşkar edib və 2018-ci ildə ilk dəfə nəşr etdirib. Kino üçün "Bakının işıqları" (1950), "Bir məhəllənin iki oğlu" (1957), "Onun böyük ürəyi" (1958) kimi filmlərə musiqi yazıb.
Ad və mükafatları
Qarayev Azərbaycan SSR-in Əməkdar İncəsənət Xadimi (1955), Azərbaycan SSR Xalq Artisti (1958), SSRİ Xalq Artisti (1959) fəxri adlarına və Azərbaycan SSR Elmlər Akademiyasının həqiqi üzvlüyünə (1959), Sosialist Əməyi Qəhrəmanı adına (1978) layiq görülüb. 1959-1982-ci illərdə Bakı Konservatoriyasında professor olub.
Xatirəsi
2018-ci ildə bəstəkarın 100 illiyi geniş qeyd olunub, muzey və konsert tədbirləri təşkil edilib.