Elektrikli avtomobillər təhlükəlidir? - yeni nəsil nəqliyyat vasitələri ilə bağlı bilinməyənlər

Son illərdə populyarlaşan və iqlim böhranının həlli hesab edilən elektrik avtomobilləri düşündüyümüz qədər ekoloji cəhətdən təmizdirmi?

Dünyanın ən böyük avtomobil şirkətləri ətraf mühitə uyğun nəqliyyat vasitələri istehsal etmək üçün elektrikli nəqliyyat vasitələrinə və akkumulyatorlara milyardlarla dollar sərmayə qoyub. Təkcə Avropada 2030-cu ilə qədər yollarda 30 milyon elektrikli avtomobilin şütüməsi üçün sənayedə böyük bir dəyişiklik olacağı gözlənilir. Elektrikli avtomobillər hərəkət zamanı karbon qazı buraxmır. Ancaq bu vasitələrin istehsalı, akkumulyatorlarda istifadə edilən ağır metalların tədarükü, yanacaq kimi istifadə edilən elektrik enerjisinin 70 faizinin hələ də fosil qaynaqlardan əldə edilməsi kimi faktorları nəzərə alsaq, elektriklə işləyən nəqliyyat vasitələrinin bu sahədə o qədər də zərərsiz olmadığı üzə çıxır. Nəhəng batareyaların istifadə müddəti bitdikdə isə nə baş verəcəyi hələ də böyük sual işarəsidir.

Təbii ki, elektriklə işləyən avtomobillər hərəkət zamanı işlənmiş qazları buraxmır və ətraf mühiti çirkləndirmir. Lakin elektrikli avtomobillərdə litium-ion batareyalarında istifadə olunan xammalın çıxarılması, təmizlənməsi, daşınması və istehsalı çox intensiv prosesdir. Bu zaman istifadə olunan enerji də kifayət qədər yüksəkdir. Bu o deməkdir ki, istehsal mərhələsində akkumulyatorla işləyən elektrik avtomobillərinin yaratdığı karbon izi ənənəvi avtomobillərlə müqayisədə xeyli yüksəkdir. Çünki neftin çıxarılması və onun benzin və dizelə çevrilməsi çox sadə prosesdir. Bundan əlavə, bu proses zamanı ayrılan mayeləşdirilmiş neft qazı olan LPG nəqliyyat vasitələrində yanacaq kimi də istifadə edilə bilər və çox ucuz bir enerji mənbəyi kimi önə çıxır.

Bununla belə, bu nəqliyyat vasitələri idarə edilərkən işlənmiş qazlar da buraxır və bu, böyük miqdarda karbon emissiyasına səbəb olur. Xüsusilə nəhəng yük gəmiləri, kerosin istifadə edən sərnişin təyyarələri və reaktiv təyyarələrin yaratdığı karbon izi planetimizin ən mühüm iqlim probleminin əsas mənbəyidir.

2023-cü ilin əvvəlində Almaniya və Yaponiya avtomobil nəhəngləri 2050-ci ilə qədər “sıfır karbon izi” hədəflədiklərini bildirib. Cənubi Koreya da “səyləri sürətləndirdiyini” qeyd edib. Bu kontekstdə Avropa İttifaqı Şurası batareyaların ömrünü uzatmağa və təkrar emal dərəcələrini artırmağa yönəlmiş bir sıra qaydalar qəbul edib. Bu qanunlar dayanıqlı iqtisadiyyatı təşviq etmək üçün mühüm addım kimi qiymətləndirilir.