Avropa Siyasi Birliyi — 2022-ci ilin yeni geosiyasi platforması

Avropa Siyasi Birliyi (ASB, ingiliscə European Political Community) — 2022-ci ildə Rusiyanın Ukraynaya tammiqyaslı təcavüzündən sonra yaradılmış hökumətlərarası platformadır. Layihənin məqsədi bütün Avropa ölkələrinin siyasətlərinin əlaqələndirilməsi üçün platforma yaratmaq, qitədə təhlükəsizlik, sabitlik və enerji böhranının həlli kimi ümumi maraq doğuran məsələlərdə siyasi dialoqu inkişaf etdirməkdir.

Üzv tərkibi

Aİ üzv dövlətləri ilə yanaşı, ASB-yə Albaniya, Azərbaycan, Birləşmiş Krallıq, Bosniya və Herseqovina, Ermənistan, Gürcüstan, İslandiya, İsveçrə, Lixtenşteyn, Moldova, Monteneqro, Norveç, Şimali Makedoniya, Türkiyə və Ukrayna kimi ölkələr də daxildir — bu geniş üzvlük Avropa qitəsinin demək olar ki, bütün dövlətlərini əhatə edir.

Azərbaycan-Ermənistan sərhəd böhranından sonrakı rolu

ASB-nin birinci sammitində Azərbaycan-Ermənistan sərhəd böhranından sonra Aİ-nin rəhbərlik etdiyi monitorinq missiyasının iki aylıq müddətə Ermənistan tərəfinə yerləşdirilməsi razılaşdırılmışdır — bu, platformanın regional münaqişələrin idarə edilməsindəki praktik rolunun ilk nümunələrindən biri olmuşdur.

Sammitlərin təkamülü

ASB-nin ikinci zirvə toplantısında Fransa prezidenti Emmanuel Makron vasitəçilikdə birbaşa tərəf tutaraq mübahisə doğurmuşdur — bu, sonrakı sammitlərdə Aİ nümayəndələrinin (Şarl Mişel kimi) daha balanslaşdırılmış vasitəçi roluna keçidə səbəb olmuşdur.

2026-cı il İrəvan sammiti

2026-cı il mayın 4-də İrəvanda keçirilən yeddinci ASB sammitində Azərbaycan prezidenti İlham Əliyev və Ermənistan baş naziri Nikol Paşinyan iştirak etmişlər. Bu sammit Prezident Əliyevin Avropa Parlamentini kəskin tənqid etməsi və Avropa Parlamenti sədri Roberta Metsola ilə açıq polemikaya girməsi ilə diqqət mərkəzinə düşmüşdür.

Gürcüstanla münasibətlərin kəsilməsi

2024-cü ilin oktyabrında Gürcüstandakı mübahisəli parlament seçkilərindən sonra Brüssel Tbilisi ilə yüksək səviyyəli siyasi əlaqələri kəsmişdir — bu, ASB çərçivəsindəki əlaqələrin də təsirinə məruz qalan diplomatik gərginliyin nümunəsidir.

Gələcək sammit planları

Növbəti ASB sammitlərindən biri 2028-ci ilin mayında Azərbaycanda keçiriləcəyi planlaşdırılır — bu, ölkənin Avropa diplomatiyasındakı artan rolunun növbəti təzahürü kimi qiymətləndirilir.