Seyid Əli Hüseyni Xamenei 1939-cu il aprelin 19-da İranın Məşhəd şəhərində, azərbaycanlı mənşəli ruhani ailəsində anadan olub, 2026-cı il fevralın 28-də Tehranda vəfat etmişdir. On iki imam şiəsi mərceyi-təqlid olan Xamenei 1989-cu ildən ölümünə qədər İranın ikinci Ali Rəhbəri, bundan əvvəl isə 1981-1989-cu illərdə ölkənin prezidenti olmuşdur — o, Yaxın Şərqdə ən uzun müddət xidmətdə olan dövlət başçılarından biri sayılırdı.
Erkən həyatı və mübarizəsi
Atası Seyid Cavad Hüseyni Xamenei tanınmış ilahiyyatçı olub, ailə maddi çətinliklərlə üzləşirdi. Dörd yaşından Quran öyrənməyə başlayan Əli sonradan Məşhəd Şiə İlahiyyat Akademiyasına daxil olmuş, 1958-1964-cü illərdə Qumda təhsilini davam etdirərək Ruhulla Xomeyninin anti-şah baxışlarından təsirlənmişdir. Şah Məhəmməd Rza Pəhləvi rejiminə qarşı mübarizəsinə görə altı dəfə həbs olunmuş, üç il sürgündə qalmışdır.
İnqilab və prezidentlik
1979-cu il İslam İnqilabından sonra İnqilab Şurasına daxil olmuş, "Cümhuriyyəti-İslami" qəzetini təsis etmişdir. 1981-ci ildə "Forqan" qruplaşmasının təşkil etdiyi sui-qəsddən sağ çıxmış, lakin sağ əli iflic olmuşdur. Elə həmin il o, bu vəzifəyə gələn ilk ruhani olaraq İran prezidenti seçilmiş, 1985-ci ildə yenidən seçilmişdir.
Ali Rəhbərlik dövrü
Xomeyninin 1989-cu ildəki vəfatından sonra Ekspertlər Məclisi Xameneini Ali Rəhbər seçmişdir — baxmayaraq ki, o vaxt böyük ayətulla titulu daşımırdı. Otuz yeddi illik hakimiyyəti dövründə o, İnqilab Keşikçiləri Korpusu ilə sıx əlaqələr qurmuş, ölkənin nüvə proqramı, regional müttəfiqləri (Hizbullah, Suriya rejimi) və ABŞ-la davamlı qarşıdurma xəttini formalaşdırmışdır. Hakimiyyətinin son illəri yaşayış xərclərinə, benzin qiymətlərinə, su qıtlığına və 2022-ci ildə Məhsa Əmininin ölümündən sonra baş verən genişmiqyaslı etirazlarla yadda qalmışdır.
Ölümü
2026-cı il fevralın 28-də ABŞ və İsrailin Tehrana birgə hərbi hücumu zamanı Xamenei yaxın ailə üzvləri ilə birlikdə öldürülmüşdür. Onun yerinə oğlu Müctəba Xamenei Ali Rəhbər seçilmişdir. Xameneinin vida mərasimi iyulun 4-5-də Tehrandakı Mosalla kompleksində keçirilmiş, cənazəsi Qum şəhərinə yola salınmış, öz vəsiyyətinə uyğun olaraq iyulun 9-da doğulduğu şəhər Məşhəddə torpağa tapşırılmışdır.