TANAP — Cənub Qaz Dəhlizinin Türkiyə qanadı

Trans-Anadolu Təbii Qaz Boru Kəməri (TANAP) — Azərbaycanın Xəzər dənizindəki "Şahdəniz-2" yatağından hasil edilən təbii qazı Gürcüstan sərhədindən Türkiyə ərazisi boyunca Yunanıstan sərhədinə qədər daşıyan boru kəməridir. TANAP Cənubi Qafqaz Boru Kəməri (SCP) və Trans-Adriatik Boru Kəməri (TAP) ilə birgə Cənub Qaz Dəhlizinin — Azərbaycan qazının Avropaya çatdırılması strategiyasının — üç əsas komponentindən birini təşkil edir.

Tikinti tarixi

TANAP-ın təməlqoyma mərasimi 2015-ci il martın 17-də keçirilmişdir. Layihənin icrasında Azərbaycan-Türkiyə hökumətlərarası sazişi 2012-ci il iyunun 26-da imzalanmış, bu sazişlə Türkiyə fasiləsiz qaz axınının təmin edilməsi öhdəliyini götürmüşdür. Kəmərin tikintisində italyan SICIM S.p.A., Azərbaycanın Akkord və Türkiyənin Yüksəl İnşaat şirkətləri iştirak etmişdir. Boru kəməri 2018-ci il iyunun 30-da fəaliyyətə başlamışdır.

Texniki göstəriciləri

TANAP-ın uzunluğu 1841 kilometr (Mərmərə dənizi altından keçən 19 kilometrlik sualtı hissə də daxil olmaqla) təşkil edir və Türkiyənin iyirmi ilindən keçir. Kəmərin illik maksimum ötürücülük gücü on altı milyard kubmetrdir — bu göstəricinin 2023-cü ilə qədər iyirmi üç milyard kubmetrə çatdırılması planlaşdırılmışdır. Türkiyə ərazisində Eskişehir və Trakya olmaqla iki çıxış nöqtəsi mövcuddur.

Mülkiyyət strukturu

TANAP layihə şirkətinin əsas səhmdarları SOCAR (58 faiz), Türkiyənin BOTAŞ dövlət şirkəti (30 faiz) və BP (12 faiz) təşkil edir — SOCAR eyni zamanda kəmərin operatoru statusunu daşıyır. Bu mülkiyyət strukturu Azərbaycan-Türkiyə enerji tərəfdaşlığının institusional əsasını əks etdirir.

Cənub Qaz Dəhlizindəki rolu

TANAP Türkiyə-Yunanıstan sərhədində birbaşa Trans-Adriatik Boru Kəməri (TAP) ilə birləşərək Azərbaycan qazının Yunanıstan, Albaniya və Adriatik dənizi vasitəsilə Cənubi İtaliyaya çatdırılmasını təmin edir. Bu marşrut Azərbaycan qazının Avropa bazarlarına ən qısa və birbaşa çatdırılma yolu kimi qəbul edilir.

Strateji əhəmiyyəti

Qırx milyard avro dəyərində qiymətləndirilən TANAP layihəsi Azərbaycan, Türkiyə və Avropa üçün böyük strateji əhəmiyyət daşıyır — layihə Avropa İttifaqının enerji təhlükəsizliyi və mənbə diversifikasiyası strategiyasının əsas elementlərindən birini təşkil edir, xüsusilə Rusiya qazından asılılığın azaldılması kontekstində əhəmiyyəti daha da artmışdır.