ASALA — Yaxın Şərqdən Avropaya yayılan erməni terror təşkilatı

ASALA (erməni dilində Hayastani Azatagrutyan Hay Gaghtni Banak, ingiliscə Armenian Secret Army for the Liberation of Armenia) — 1975-1991-ci illər arasında fəaliyyət göstərmiş, Türkiyə Cümhuriyyəti tərəfindən terror təşkilatı kimi tanınmış erməni silahlı qurumdur. Təşkilat müstəqil Ermənistan dövlətinin yaradılması və 1915-ci il hadisələrinin dünya ölkələri tərəfindən "soyqırım" kimi tanınması iddiası ilə fəaliyyət göstərmişdir.

Yaranma tarixi

ASALA 1975-ci ildə Haqop Haqopyan, Ceyms Karnusyan, Haqop Darkcıyan və Kevork Acemyan tərəfindən Beyrutda qurulmuşdur. Təşkilatın qərargahı Livanın paytaxtında, təlim-məşq bazaları isə Suriyada yerləşirdi. Sosial-siyasi baxımdan onun formalaşmasına 1915 hadisələrinin 50 illik ildönümü ətrafındakı ictimai hərəkatlar və 1973-cü ildə Los-Ancelesdə baş vermiş sui-qəsd təsir göstərmişdir.

Fəaliyyət coğrafiyası və hədəfləri

Rəsmi Azərbaycan mənbələrinə görə, ASALA-nın məqsədi Şərqi Türkiyə, Şimali İran və Azərbaycanın Naxçıvan və Dağlıq Qarabağ ərazilərində "Böyük Ermənistan" qurmaq olmuşdur. Təşkilat əsasən Türkiyə diplomatlarına və vətəndaşlarına qarşı terror aktları həyata keçirmiş, ABŞ, Yunanıstan, Cənubi Kipr, Suriya, İran, İsveçrə və Kanadada da fəaliyyət göstərmişdir.

Beynəlxalq terror aktları

1972-1991-ci illər arasında erməni terrorçuları dünyanın əksər ölkələrində Türkiyənin görkəmli siyasi xadimlərinə, diplomatlarına və iş adamlarına qarşı üç yüzdən çox terror aktı həyata keçirmişlər — bunların yüzdən çoxu ASALA-nın "Orli", "9 İyun" və "3 Oktyabr" qruplaşmaları tərəfindən iyirmi dörd ölkənin otuz səkkiz şəhərində icra edilmişdir. 1986-cı il mart və sentyabr aylarında Parisdə baş vermiş partlayışlar nəticəsində onlarla insan həlak olmuş və yaralanmışdır.

Digər terror qrupları ilə əlaqələri

ASALA liderlərindən Haqop (Akop) Haqopyanın "Əbu Nidal" və "Qara sentyabr" kimi beynəlxalq terror qrupları ilə əməkdaşlığı olmuşdur. Azərbaycan mənbələri təşkilatın Kürdüstan Fəhlə Partiyası (PKK) ilə də əməkdaşlıq etdiyini iddia edir.

Radio yayımı və təbliğat

1981-ci ildə ASALA Beyrutda "Livanlı ermənilərin səsi" adı altında gündəlik bir saatlıq radio yayımına başlamışdır — bu, təşkilatın ideoloji təbliğat fəaliyyətinin bir hissəsini təşkil edirdi.

Fəaliyyətin sona çatması

1991-ci ilədək fəaliyyət göstərən ASALA sonradan daxili çəkişmələr və beynəlxalq təzyiqlər nəticəsində parçalanmışdır — Azərbaycan rəsmi mənbələri təşkilatın irsinin sonrakı erməni qruplaşmalarına, o cümlədən "Erməni Azadlıq Hərəkatı"na (AOD) ötürüldüyünü bildirir.