İŞİD terror qruplaşması: radikal cihadçı şəbəkə

İŞİD (İraq və Şam İslam Dövləti, ərəbcə "Dəiş" abreviaturası ilə də tanınır) — sərt İslam hüququ təfsirinə əsaslanan qlobal xilafət qurmağı hədəfləyən silahlı qruplaşmadır. Təşkilat 2014-cü ildə İraq və Suriyanın geniş ərazilərini ələ keçirərək "xilafət" elan etmiş, sonrakı illərdə beynəlxalq koalisiyanın hərbi əməliyyatları nəticəsində bu əraziləri itirmişdir.

2026-cı ildəki qlobal fəaliyyəti

Ərazi itkilərinə baxmayaraq, İŞİD 2026-cı ildə də fəal təhdid mənbəyi olaraq qalır. Təşkilat 2026-cı ilin yanvarında Əfqanıstanın Kabil şəhərindəki bir restorana həyata keçirilən ölümcül hücuma görə məsuliyyəti öz üzərinə götürmüşdür. Somali prezidenti ölkənin qeyri-sabitləşməsində İŞİD-i əl-Şəbab ilə birgə məsuliyyətli bilmişdir. ABŞ Nigeriya və Suriyada İŞİD-lə əlaqəli hədəflərə qarşı hərbi əməliyyatlar (hava zərbələri, raket atışları) həyata keçirmişdir — bu addımlar ABŞ vətəndaşları və hərbçilərinə qarşı hücumlardan sonra Prezident Trampın cavab tədbirləri kimi izah edilmişdir.

Türkiyədəki genişmiqyaslı əməliyyatlar

2026-cı il boyunca Türkiyə təhlükəsizlik qüvvələri ölkə daxilində onlarla İŞİD əməliyyatı keçirmişdir — iyunun 4-də otuz doqquz şəhərdə üç yüz altmış bir nəfər həbs edilmiş, iyulun 30-da isə otuz ildə yüz dörd şübhəli saxlanılmışdır. Ayrıca əməliyyatlarda İŞİD-in maliyyə şəbəkəsinə, media məsulu və sözdə rəhbərinə qarşı tədbirlər görülmüş, təşkilatın Ekrem İmamoğluya sui-qəsd planlaşdırdığı iddia edilən üzvü də saxlanılmışdır.

Suriyadakı dəyişən reallıq

ABŞ-ın Suriya üzrə xüsusi nümayəndəsi səfir Berrek 2026-cı il yanvarında Suriya Demokratik Qüvvələrinin (SDG) İŞİD-ə qarşı sahədəki əsas qüvvə funksiyasının "böyük ölçüdə başa çatdığını" bildirmişdir. Suriya rəhbərliyi YPG/SDG-yə nəzarətindəki ərazilərin tam inteqrasiyası üçün dörd günlük müddət təyin etmişdir — bu, Bəşər Əsədin süqutundan sonrakı yeni Suriya rəhbərliyinin İŞİD-ə qarşı mübarizə strukturunu yenidən formalaşdırma cəhdlərinin bir hissəsidir.

İraqdakı davam edən əməliyyatlar

İraq Kürdistan Regionunun Təhlükəsizlik Agentliyi (Asayiş) 2026-cı il aprelində Süleymaniyyə, Çəmçəmal, Şərazur və Raparin bölgələrində keçirilən əməliyyatlarda doqquz sabiq İŞİD üzvünü həbs etdiyini elan etmişdir.

Ekspert qiymətləndirmələri

Soufan Mərkəzinin illik hesabatına görə, münaqişə zonalarında, xüsusilə Afrika qitəsində fəaliyyət göstərən sələfi-cihadist təşkilatlar yüksək ölümcüllük nümayiş etdirməyə və ərazi mövcudluğunu genişləndirməyə davam edir. Hesabat həmçinin bu qrupların uzaqdan ilhamlandırma və istiqamətləndirmə yolu ilə xarici əməliyyatlar aparma qabiliyyətini qorumasını, dronlar və süni intellekt kimi yeni texnologiyalardan istifadəni artan təhdid amili kimi qeyd edir.

Xorasan qolunun ayrıca fəallığı

İŞİD-in Əfqanıstan mənşəli Xorasan qolu (İŞİD-X) ayrıca beynəlxalq təhdid mənbəyi olaraq qalır — bu qol əvvəllər Rusiyanın Crocus City Hall terror hücumuna görə məsuliyyəti öz üzərinə götürmüş, indi də regional təhlükəsizlik xidmətlərinin əsas hədəflərindən biri olaraq davam edir.