Mənzil-tikinti kooperativi (MTK) - Azərbaycanda üzvlük əsaslı mənzil tikintisi forması

Mənzil-tikinti kooperativi (MTK) Azərbaycan Respublikasının Mənzil Məcəlləsinin 109-cu maddəsinə görə, yaşayış binasının tikintisini (və ya yenidən qurulmasını) həyata keçirmək məqsədilə fiziki və (və ya) hüquqi şəxslərin üzvlüyə əsaslanan könüllü birliyidir. Qanun MTK-ları istehlak kooperativləri kimi müəyyən edir. Hər kooperativin nizamnaməsi var.

Üzvün hüquqları

Məcəllənin 112-ci maddəsinə görə, MTK-ya üzv qəbul edilmiş şəxsə kooperativ binasında ödənilən pay haqqının miqdarına müvafiq olaraq üzvlərin ümumi yığıncağının qərarı əsasında yaşayış (qeyri-yaşayış) sahəsi verilir. Qərarda binanın ünvanı və verilən sahə göstərilir. Məcəllənin XII fəslində üzvün hüquqi vəziyyəti, yaşayış sahəsinin kirayəyə verilməsi, kooperativdən çıxmış və ya çıxarılmış üzvə pay haqqının qaytarılması və keçmiş üzvün köçürülməsi qaydaları da müəyyən edilib.

Mülkiyyət və ləğv

Report.az-ın yazdığına görə, mövcud qanunvericiliyə əsasən kooperativ binasının tikintisi tam başa çatdıqdan və bütün yaşayış və qeyri-yaşayış sahələrinə mülkiyyət hüququ MTK üzvlərinə keçdikdən sonra 6 ay ərzində kooperativ ləğv edilməli və ya mənzil mülkiyyətçilərinin müştərək cəmiyyətinə (MMMC) çevrilməlidir. Musavat-ın bir yazısında bu müddət bir ay göstərilir, rəqəmi qanundan yoxlamaq lazımdır. Mülkiyyət hüququnun qeydiyyatı bina istismara qəbul edildikdən sonra mümkündür. Hüquqi araşdırmalarda bu şərt vəkillər tərəfindən pay haqqı tam ödənilmiş üzvlərin mənzilə mülkiyyət hüququnun qeydiyyatında yaranan problemlərlə əlaqələndirilir. Mülki Məcəllə pay haqqını tam verən üzvə mənzildən istifadə hüququ verir, Şəhərsalma və Tikinti Məcəlləsi isə bunu obyektin istismarına icazə ilə şərtləndirir.

Qanun layihəsi

Report.az-ın xəbərinə görə, “Azərbaycan Respublikasının Mənzil Məcəlləsində dəyişikliklər edilməsi haqqında” qanun layihəsi çoxmənzilli binaların (o cümlədən kooperativ binaların) idarə edilməsi mexanizmlərini təkmilləşdirməyi və mülkiyyətçilərin idarəetmədə iştirakını artırmağı hədəfləyir. Layihənin yekun taleyini mənbələrimdə tapmadım.

Kommunal xərclər və istehlakçı şikayətləri

Report.az-ın araşdırmasında bildirilir ki, yeni tikilmiş binalarda MTK-lar tərəfindən istehlakçı hüquqları müntəzəm pozulur. Hüquqşünas Xalid Ağaliyev qeyd edib ki, MTK-larda ev sahibləri payçı sayılır, su, qaz və ya elektrik enerjisinin başqalarının borcuna görə dayandırılması inzibati xətadır. İqtisadiyyat Nazirliyi mülkiyyətçi ilə idarəedici arasındakı münasibətlərin Mənzil Məcəlləsi çərçivəsində tənzimləndiyini bildirib. Musavat-ın yazısında deputat sabiq nazir kimi göstərilməyən Əkrəm Həsənov “qanunvericiliyə riayət olunmur, heç bir dövlət orqanı bu sahəyə nəzarət etmir” deyib. Bu, ekspertin fikridir. Yazıya görə yeni binaları tikən şirkətlər MTK yaradır və kommunal xərcləri kooperativ adı ilə toplayır.

Praktiki nümunələr

“Dənizçi” MTK Xəzər Dəniz Nəqliyyatı Qapalı Səhmdar Cəmiyyətinin (ASCO) işçiləri üçün yaradılıb. Kooperativ ASCO-nun təsdiq etdiyi vahid mənzil növbəsi siyahısında olan şəxslərə üzvlük verir, üzv adambaşına düşən 12 kvadratmetr norma qaydasında mənzil ala bilər, Mənzil Məsələləri Komissiyası fəaliyyət göstərir. Bəzi MTK-lar təşkilati-hüquqi formasını dəyişir, məsələn, “Cronos” MTK 2014-cü ildə qeydiyyatdan keçib və sonradan MMC-yə çevrildiyini elan edib.