Qranada görüşü: beynəlxalq diplomatik görüş

Qranada görüşü — 2023-cü il oktyabrın 5-də İspaniyanın Qranada şəhərində Avropa Siyasi İcmasının üçüncü sammiti çərçivəsində nəzərdə tutulmuş, lakin Azərbaycanın son anda iştirakdan imtina etdiyi beştərəfli görüşdür. Nəzərdə tutulan formatda Azərbaycan və Ermənistan liderləri, Avropa İttifaqı Şurasının sədri, Fransa prezidenti və Almaniya kansleri iştirak etməli idi.

İmtinanın rəsmi səbəbləri

Azərbaycan tərəfi görüşdə Türkiyənin də iştirak etməsini təklif etmiş və bunda israr etmişdir, lakin bu tələb qəbul edilməmişdir — bu məsələdə Fransa və Almaniya xüsusi əks mövqe nümayiş etdirmişdir. Bakı bunu Ermənistan-Azərbaycan-Fransa-Almaniya-Aİ formatının "anti-Azərbaycan ab-havası" yaratdığını bildirərək əsaslandırmışdır.

Fransa amili

İmtinanın əsas hərəkətverici qüvvələrindən biri Fransanın regiona münasibətdəki mövqeyi olmuşdur — Fransa rəsmilərinin ermənipərəst hesab edilən bəyanatları, xarici işlər nazirinin Ermənistana səfəri və elan edilmiş hərbi əməkdaşlıq, silah-sursat tədarükü planları Bakının narazılığına səbəb olmuşdur. Aİ Şurasının sədri Şarl Mişelin Azərbaycanı tənqid edən əvvəlki açıqlaması da bu qərara təsir edən amillərdən biri kimi qeyd edilmişdir.

Ekspert qiymətləndirmələri

Bəzi siyasi şərhçilər ictimaiyyətə açıqlanan səbəblərin — Fransanın mövqeyi və Türkiyənin iştirak etməməsi — arxasında daha dərin bir motivin, Azərbaycanın sırf Avropa formatında aparılan danışıqlardan narazılığının dayandığını irəli sürmüşlər. Bu formatın regiondan kənar güclərin iştirakını əhatə etməsi Bakının regional çərçivədə həll variantlarına üstünlük vermə istəyi ilə ziddiyyət təşkil etdiyi qeyd edilmişdir.

Paşinyanın iştirakı və nəticələr

Azərbaycanın imtinasına baxmayaraq, Ermənistan baş naziri Nikol Paşinyan Qranadaya səfər etmiş, Aİ, Fransa və Almaniya liderləri ilə görüşmüşdür. Bu sammit çərçivəsində Paşinyan Qarabağ daxil olmaqla Azərbaycanın ərazisini 86,6 min kvadratkilometr kimi tanıyan bəyanatı imzalamışdır.

Sonrakı proses

Qranada epizodundan sonra Azərbaycan-Ermənistan danışıqları əsasən ikitərəfli formatda davam etdirilmiş, iki ölkənin nümayəndələri arasında birbaşa görüşlər sülh prosesinin əsas kanalına çevrilmişdir. Bu yanaşma nəticədə 2025-ci il avqustunda Vaşinqtonda keçirilən üçtərəfli sammitə gedən yolun bir hissəsi olmuşdur.