Tavuş vilayəti — sərhəd gərginliyinin epimərkəzi

Tavuş — Ermənistanın şimal-şərqində yerləşən vilayət olub, Azərbaycanın Qazax və Tovuz rayonları ilə həmsərhəddir. Bu coğrafi mövqe vilayəti Azərbaycan-Ermənistan sərhəd gərginliyinin onilliklər boyu ən aktiv olduğu bölgələrdən birinə çevirmişdir.

2012-ci il sərhəd toqquşması

2012-ci ilin aprelində Tavuş vilayəti ilə Azərbaycanın Qazax rayonu arasındakı sərhəd hissəsində mənşəyi bilinməyən atışmalar başlamış, bu proses genişmiqyaslı sərhədyanı münaqişəyə çevrilmişdir. ATƏT monitorinq missiyası bölgədə baş verən hadisələri araşdırmaq üçün fəaliyyət göstərmişdir — bu dövrdə hər iki tərəfdən insan itkiləri qeydə alınmışdır.

2020-ci il Tovuz döyüşləri

2020-ci ilin iyulunda Tavuş sərhədi və Azərbaycanın Tovuz rayonu boyunca təxminən on gün davam edən döyüşlər baş vermişdir — bu döyüşlər sonrakı İkinci Qarabağ müharibəsinə gedən yolun mühüm mərhələsi kimi qiymətləndirilir.

Dörd kənd məsələsi

Azərbaycanın Qazax rayonu ilə Tavuş vilayətinin həmsərhəd hissəsində, Birinci Qarabağ müharibəsi zamanı Ermənistan tərəfindən işğal edilmiş Bağanis Ayrım, Aşağı Əskipara, Xeyrimli və Qızılhacılı kəndlərinin Azərbaycana qaytarılması sülh danışıqlarının əsas mövzularından birinə çevrilmişdir. Ermənistan baş naziri Nikol Paşinyan Voskepar və Kirants kəndlərinin sakinləri ilə görüşündə bu kəndlərin Azərbaycana təhvil verilməsinin müharibənin qarşısını almaq üçün zəruri olduğunu bildirmişdir.

Delimitasiya prosesi

Paşinyan hökuməti sərhədin Almatı Bəyannaməsi əsasında, yeni sərhədlər yaratmadan demarkasiyasını Yerevan üçün prioritet elan etmişdir. Bu proses çərçivəsində Tavuş vilayətinin bir sıra kəndlərinin — Berkaber, Sariqyuğ, Sevkar, Vazaşen kimi yaşayış məntəqələrinin — taleyi barədə ictimai müzakirələr davam etmişdir.

2026-cı il inkişafları

2026-cı ilin fevralında otuz ildən artıq müddətdə ilk dəfə Azərbaycan nümayəndə heyəti Tavuş vilayətinin Kirants ərazisi vasitəsilə quru yolu ilə Ermənistana səfər etmişdir — bu, "Sülh Körpüsü" təşəbbüsü çərçivəsində iki ölkə arasında etimadın gücləndirilməsi istiqamətində praktik addım kimi qiymətləndirilmişdir.