Türkiyə Böyük Millət Məclisi: ölkənin qanunverici orqanı

Türkiyə Böyük Millət Məclisi (TBMM) — 1920-ci il aprelin 23-də Mustafa Kamal Atatürkün rəhbərliyi ilə Ankarada təsis edilmiş, Türkiyə Respublikasının qanunverici orqanıdır. Məclisin yaranma tarixi ölkədə hər il Milli Egəmenlik və Uşaq Bayramı kimi qeyd olunur — bu, parlamentin türk dövlətçiliyindəki simvolik əhəmiyyətinin göstəricisidir.

Tarixi kökləri

TBMM Osmanlı imperiyasının süqutu və Türkiyə İstiqlal Müharibəsi dövründə milli müqavimətin təşkilati mərkəzi kimi formalaşmışdır — bu tarixi kök məclisi sadəcə qanunvericilik orqanı deyil, həm də müasir Türkiyə dövlətçiliyinin doğuluş yeri kimi xarakterizə edir.

Struktur və səlahiyyətlər

Məclis altı yüz millət vəkilindən ibarətdir və qanunların qəbulu, dövlət büdcəsinin təsdiqi, beynəlxalq müqavilələrin ratifikasiyası kimi əsas funksiyaları yerinə yetirir. Prezident sisteminə keçiddən sonra məclisin icra hakimiyyəti üzərindəki nəzarət funksiyaları müəyyən dəyişikliklərə uğramışdır.

Parlament sədrliyi

Hazırda TBMM-yə Numan Kurtulmuş sədrlik edir — bu vəzifə dövlət iyerarxiyasında prezident və vitse-prezidentdən sonra üçüncü ali post sayılır. Sədr parlament iclaslarına rəhbərlik edir, qanunvericilik hakimiyyətini beynəlxalq platformalarda təmsil edir.

Azərbaycanla parlamentlərarası əlaqələr

TBMM-də fəaliyyət göstərən Türkiyə-Azərbaycan Dostluq Qrupu iki ölkə arasındakı parlamentlərarası əlaqələrin institusional əsasını təşkil edir — Şamil Ayrım kimi millət vəkilləri bu qrupun sədrliyini icra edərək iki ölkə arasındakı "bir millət, iki dövlət" konsepsiyasının parlament səviyyəsindəki təcəssümünü təmsil edirlər. Milli Məclis sədri Sahibə Qafarova mütəmadi olaraq TBMM nümayəndələri ilə görüşlər keçirir.

Siyasi partiyaların təmsilçiliyi

TBMM-də Ərdoğanın rəhbərlik etdiyi Ədalət və İnkişaf Partiyası (AKP) ənənəvi olaraq üstün mövqe tutur, bununla yanaşı Millətçi Hərəkat Partiyası, Cümhuriyyət Xalq Partiyası kimi digər siyasi qüvvələr də parlamentdə təmsil olunur. Bu plüralist tərkib Türkiyə siyasi mənzərəsinin müxtəlifliyini əks etdirir.

Beynəlxalq parlament diplomatiyası

TBMM NATO Parlament Assambleyası, Avropa Şurası Parlament Assambleyası kimi beynəlxalq strukturlarda Türkiyəni təmsil edir — bu fəaliyyət ölkənin çoxvektorlu xarici siyasətinin parlament diplomatiyası ölçüsünü təşkil edir.