Alimlərin sensasiya yaradan bu kəşfi nələrə səbəb olacaq?

Meymun beynini insan beyninə çevirən mexanizm tapılıb. Kəşf ABŞ alimlərinə aiddir.

Alimlər müəyyən ediblər ki, meymun beyninin insan beyninə çevrilməsində "sürətlənmiş inkişaf zonaları" kimi tanınan xüsusi genetik keçiricilər əsas rol oynayıb.

Əvvəllər "sürətlənmiş inkişaf zonaları"nın insanlarda və şimpanzelərdə genlərin işini fərqli şəkildə tənzimlədiyi düşünülürdü. Lakin yeni tədqiqat göstərib ki, bu DNT sahələri hər iki növdə eyni gen dəstinin aktivliyini tənzimləyir. İnsanın unikallığı ondan ibarətdir ki, "sürətlənmiş inkişaf zonaları" bu genlərin işini xüsusi şəkildə idarə edərək neyronların inkişafını və qarşılıqlı əlaqəsini müəyyən edir. Tarixi kəşf genomun inqilabi üçölçülü xəritəsinin yaradılması sayəsində baş verib.

Elm tarixində ilk dəfə alimlər "sürətlənmiş inkişaf zonaları"nın həm insan, həm də şimpanze neyron kök hüceyrələrinə təsirini izləyə biliblər və məlum olan genetik açarların təxminən 90 %-ni əhatə ediblər. Tədqiqatçıların sözlərinə görə, "sürətlənmiş inkişaf zonaları" məhz insan beyninin formalaşması dövründə maksimum aktivlik göstərir. Genomun bu hissələri neyronların inkişafı və mürəkkəb neyron əlaqələri şəbəkəsinin yaradılmasına cavabdehdir ki, bu da beynimi̇zi unikal edir.

Maraqlıdır ki, tədqiqat həmçinin "sürətlənmiş inkişaf zonaları" ilə autizm və şizofreniya kimi xəstəliklərin inkişafı arasında əlaqəni aşkar edib. Bu kəşf həmin mürəkkəb nevroloji pozuntuların başa düşülməsi və müalicəsi üçün açar ola bilər.

Digər mühüm kəşf "sürətlənmiş inkişaf zonaları"nın inkişaf edən beyinin spesifik hüceyrə tiplərində müəyyən genləri aktivləşdirmək və deaktivləşdirmək qabiliyyəti olub. Alimlər hesab edirlər ki, məhz bu xüsusiyyət insan beyninin digər primatlara nisbətən ölçüsünün artmasında əsas rol oynayıb.