Napoleon Bonapart — Fransa imperatoru, Mülki Məcəllənin müəllifi və Avropa tarixinin dönüş fiquru

Napoleon Bonapart 1769-cu il avqustun 15-də Fransanın bir il əvvəl ilhaq etdiyi Korsika adasının Ayaççio şəhərində anadan olub, 1821-ci il mayın 5-də Müqəddəs Yelena adasında vəfat edib. Fransız sərkərdəsi və dövlət xadimidir, 1804-1814-cü illərdə və 1815-ci ildə yüz gün ərzində fransızların imperatoru olub. Hərbi məktəbdə oxuyub, artilleriya zabiti kimi karyerasına başlayıb.

Hakimiyyətə yüksəlişi

Fransa İnqilabı dövründə sürətlə irəliləyərək general rütbəsinə çatıb. 1796-1797-ci illərdə İtaliya yürüşünə, 1798-ci ildə Misir yürüşünə rəhbərlik edib. 1799-cu ilin noyabrında (18 Brümer çevrilişi) Birinci Konsul olaraq hakimiyyəti ələ keçirib. 1804-cü il dekabrın 2-də Parisdəki Notr-Dam kilsəsində özünü imperator tacqoyma mərasimi ilə elan edib.

Napoleon Məcəlləsi və islahatlar

1804-cü il martın 21-də qəbul olunan Mülki Məcəllə (Napoleon Məcəlləsi) dağınıq yerli adətləri və feodal qaydalarını birləşdirən vahid, sadə dillə yazılmış mülki qanun idi. Məcəllə kişi vətəndaşlar arasında qanun qarşısında bərabərliyi və mülkiyyət hüququnu təsdiq edib, eyni zamanda qadınların hüquqi vəziyyətini məhdudlaşdırıb. Napoleon Müqəddəs Yeleneda “qırx döyüş qazanmağım deyil, Mülki Məcəllə mənim əsl şöhrətimdir” mənasında sözlər deyib. Məcəllə orduların fəthləri ilə, sonralar isə Polşa və Rumıniya kimi ölkələrin öz seçimi ilə Belçikadan Latın Amerikasınadək hüquq sistemlərinə təsir göstərib. İmperator inzibati idarəetmə, təhsil və maliyyə sistemini də yenidən qurub, Fransa Bankını və dövlət orta məktəbləri şəbəkəsini yaradıb.

Napoleon müharibələri

Napoleon Avropada fasiləsiz müharibələr aparıb. 1805-ci ildə Austerlitz döyüşündə Avstriya və Rusiya ordularını məğlub edib. 1812-ci ildə Rusiya yürüşü böyük itkilərlə nəticələnib. 1813-cü ildə Leypsiq döyüşündə məğlubiyyətdən sonra 1814-cü ilin aprelində taxtdan imtina edib və Elba adasına sürgün olunub. 1815-ci ilin martında Fransaya qayıdıb, yüz gün hakimiyyətdə qalıb. 1815-ci il iyunun 18-də Vaterlo döyüşündə məğlub olub və Atlantik okeanındakı Müqəddəs Yelena adasına sürgün edilib.

Şəxsi həyatı

Napoleon 1796-cı ildə Joseflin de Boharne ilə ailə qurub, nikah 1810-cu ildə ləğv edilib. Həmin il Avstriya şahzadəsi Mariya Luiza ilə evlənib, oğlu Napoleon Fransua Jozef Şarl (II Napoleon) 1811-ci ildə doğulub.

Vəfatı və vəsiyyətnaməsi

Napoleon 1821-ci il mayın 5-də Müqəddəs Yeleneda vəfat edib. Külünün Sena çayı sahilində, sevdiyi fransız xalqının arasında dəfn edilməsini vəsiyyət edib. Bu sözlər Parisdə Invalidlər Sarayındakı məqbərənin girişində qızıl hərflərlə yazılıb. Qalıqları 1840-cı ildə Parisə gətirilib. Fransa Milli Arxivi 2026-cı il martın 4-dən iyunun 29-dək onun vəsiyyətnaməsinə həsr olunmuş sərgi keçirib.

Müasir qiymətləndirmə

Napoleonun irsi mübahisəlidir. Tərəfdarları onu qanun və idarəetmə islahatçısı kimi, tənqidçiləri isə müharibələrdə xalqların fəlakətinə və 1802-ci ildə koloniyalarda köləliyin bərpasına görə qınayırlar. Fransada 2021-ci ildə vəfatının 200 illiyi ilə bağlı sərgilər qiymətləndirmə mübahisələri ilə müşayiət olunub.

Mədəni irsi

2025-ci il iyunun 25-də Sotheby’s Paris hərracında Napoleona aid yüzdən çox əşya satışa çıxarılıb, ümumi satış təxminən 8,7 milyon avro (9,7 milyon dollar) təşkil edib. Bicorne papaqlarından biri 355 600 avroya, vəsiyyətnaməsinə əlavə (kodisil) isə 482 600 avroya satılıb.