Aravsanın silinməyən Azərbaycan izləri | Kəndin türkmənşəli tarixi adı necə dəyişdirildi?

"Qərbi Azərbaycanın yaddaş yerləri" layihəsi çərçivəsində indiki Ermənistanda naxçıvanlılar tərəfindən salınmış Aravsa (indiki Arevis) adlı Azərbaycan kəndi haqqında araşdırma dərc olunub.

Bu barədə məqalə "Perished civilization"da yayımlanıb.

XVIII əsrin ortalarından Rusiya işğalına qədər kəndin ərazisi Qarabağ xanlığının tərkibində olub.

XIX əsrin əvvəllərində Qarabağ xanlığı Rusiya imperiyasının nəzarəti altına keçib. Çar Rusiyası dövründə kənd Yelizavetpol quberniyasının Zəngəzur qəzasının bir hissəsi idi.

1918-1920-ci illər arasında Ermənistanda hakimiyyətdə olan millətçi "Daşnaksütyun" partiyası Zəngəzur da daxil olmaqla Yelizavetpol quberniyasında türk əhalisinə qarşı etnik təmizləməyə başlayıb. Etnik təmizləmə İrəvan quberniyasında və digər bölgələrdə, xüsusən də Qarabağ və Naxçıvanda da həyata keçirilib.

1980-ci illərin sonlarında azərbaycanlılar Ermənistan SSR-dən deportasiya olunub. Azərbaycanlılar qovulduqdan sonra kəndin ərazisi ermənilər tərəfindən məskunlaşdırılıb.

2021-ci ildən 2024-cü ilə qədər "Yoxa Çıxan Sivilizasiya" kitabının hazırlanması çərçivəsində ucqar dağlıq ərazilər də daxil olmaqla Ermənistanda geniş sahə işləri aparılaraq Azərbaycan irs abidələrinin müəyyən edilməsi və sənədləşdirilməsi həyata keçirilib. Bu iş zamanı bir kənddə üzərində azərbaycanlıların adları həkk olunmuş İkinci Dünya Müharibəsi qurbanlarına həsr olunmuş abidə aşkar edilib.

«Qərbi Azərbaycanın yaddaş yerləri» – nadir elmi-tədqiqat işidir. Müasir Ermənistan ərazisində aparılan sahə tədqiqatları zamanı ilk dəfə olaraq, müasir azərbaycanlıların əcdadlarının vaxtilə məskunlaşdığı 600-ə yaxın kənd haqqında məlumat toplanmış və sistemləşdirilmişdir. Onların bəzilərində türk mədəni-tarixi irsinin fraqmentləri – qəbiristanlıqlar, pirlər, məscidlər qalmışdır.